Hoe neem je afscheid van iemand die nog leeft?
Geschreven op 15 juni 2026
Jaren geleden kwam ik bij Phoenix Opleidingen binnen met een vraag die me diep bezighield: Hoe neem je afscheid van iemand die nog leeft? Ik had daar geen antwoord op.
“Kijk, daar dansen ze, nog maar net aan de dood voorbij. Twee vrouwen in een opwindende tango voor het leven. Wetend van de nacht. Een witte zakdoek met een klein rood hartje in de hoek, het symbool van liefde voor eeuwig” — mijn lerares
Mijn broer leefde, maar was niet langer bereikbaar. Mijn vader leefde, maar verdween langzaam in dementie. Vormen van verlies waar weinig woorden voor zijn. Iemand is er nog. En toch ook niet meer. Je kunt geen afscheid nemen. En je kunt niet blijven vasthouden aan wat ooit was.
Ik bleef zoeken. In boeken. In gesprekken. In opstellingen. Uiteindelijk kwam ik bij de opleiding Rouw & Ritueel van Phoenix. Ik kwam daar niet om antwoorden te vinden. Ik kwam om te leren blijven. Blijven bij verdriet. Blijven bij liefde. Blijven bij verlies. Blijven bij wat niet opgelost kan worden.
Onderweg kwam het verhaal van Inanna op mijn pad. De vrouw die afdaalt. Die alles aflegt wat niet mee kan naar beneden. Die niet probeert te ontsnappen aan de nacht, maar erdoorheen beweegt.
In diezelfde jaren gebeurde er veel. Het verlies van mijn broer. De dementie van mijn vader. Mijn eigen diagnose: leukemie. Er viel veel weg. Meer dan ik ooit had kunnen voorzien.
En toch.

Wanneer ik nu naar deze foto’s kijk, zie ik niet alleen de afdaling. Ik zie ook de terugkeer. Ik zie een vrouw die knielt in een ritueel. Ik zie een vrouw die een cyclus afrondt. Ik zie een vrouw die opnieuw danst.
Voorzichtig. De rouw is niet voorbij. Er is weer ruimte.
Op Ibiza dans ik samen met mijn man, mijn dochter en mijn liefdeskind de nacht in. En ergens moet ik glimlachen. Want er was een tijd waarin ik niet wist of ik ooit nog zou kunnen dansen. Niet letterlijk. Dansen met het leven. Meebewegen. Voelen. Open blijven.
En ik sta daar. Wetend van de nacht. Wetend van verlies. Wetend van afscheid. En toch dansend.
Wat ik bij Phoenix leerde, was niet hoe je afscheid neemt. Ik leerde iets anders. Ik leerde dat sommige verliezen geen einde hebben. Dat niet elke rouw een graf heeft.
Mijn broer leeft. Mijn vader leeft. En toch heb ik afscheid moeten nemen van wie zij waren. Dat noemen we levend verlies. Verlies zonder einde. Zonder ritueel. Zonder duidelijke grens.
Daarom is het zo moeilijk. Er komt geen moment waarop iemand zegt: nu is het voorbij. Je blijft bewegen tussen hoop en realiteit. Tussen liefde en verdriet.

Levend verlies vraagt niet om een oplossing. Het vraagt om een groter hart. Een hart waarin iemand mag veranderen. Mag verdwijnen zonder helemaal weg te zijn. Waarin liefde niet stopt wanneer de vorm verandert.
Volwassen rouw is niet het verdwijnen van verdriet. Het is het groter worden van je vermogen om verdriet en liefde tegelijk te dragen. Blijven leven. Blijven liefhebben. Blijven dansen.
Dankjewel Phoenix. Voor de bedding. Voor de mensen die bleven. Voor de ruimte waarin verdriet niet gerepareerd hoefde te worden. En voor een antwoord dat niet in woorden kwam. Maar in beweging.

Joanne van Heumen is schrijver en systemisch begeleider bij verandering en verlies. Zij werkt met het verhaal van Inanna en is opgeleid bij Phoenix Opleidingen.
Over Joanne →





