Blog

Hoe neem je afscheid van iemand die nog leeft?

Geschreven op 15 juni 2026

Jaren geleden kwam ik bij Phoenix Opleidingen binnen met een vraag die me diep bezighield: Hoe neem je afscheid van iemand die nog leeft? Ik had daar geen antwoord op.

“Kijk, daar dansen ze, nog maar net aan de dood voorbij. Twee vrouwen in een opwindende tango voor het leven. Wetend van de nacht. Een witte zakdoek met een klein rood hartje in de hoek, het symbool van liefde voor eeuwig” — mijn lerares

Mijn broer leefde, maar was niet langer bereikbaar. Mijn vader leefde, maar verdween langzaam in dementie. Vormen van verlies waar weinig woorden voor zijn. Iemand is er nog. En toch ook niet meer. Je kunt geen afscheid nemen. En je kunt niet blijven vasthouden aan wat ooit was.

Ik bleef zoeken. In boeken. In gesprekken. In opstellingen. Uiteindelijk kwam ik bij de opleiding Rouw & Ritueel van Phoenix. Ik kwam daar niet om antwoorden te vinden. Ik kwam om te leren blijven. Blijven bij verdriet. Blijven bij liefde. Blijven bij verlies. Blijven bij wat niet opgelost kan worden.

Onderweg kwam het verhaal van Inanna op mijn pad. De vrouw die afdaalt. Die alles aflegt wat niet mee kan naar beneden. Die niet probeert te ontsnappen aan de nacht, maar erdoorheen beweegt.

In diezelfde jaren gebeurde er veel. Het verlies van mijn broer. De dementie van mijn vader. Mijn eigen diagnose: leukemie. Er viel veel weg. Meer dan ik ooit had kunnen voorzien.

En toch.

Joanne van Heumen knielt tijdens een opstelling

Wanneer ik nu naar deze foto’s kijk, zie ik niet alleen de afdaling. Ik zie ook de terugkeer. Ik zie een vrouw die knielt in een ritueel. Ik zie een vrouw die een cyclus afrondt. Ik zie een vrouw die opnieuw danst.

Voorzichtig. De rouw is niet voorbij. Er is weer ruimte.

Op Ibiza dans ik samen met mijn man, mijn dochter en mijn liefdeskind de nacht in. En ergens moet ik glimlachen. Want er was een tijd waarin ik niet wist of ik ooit nog zou kunnen dansen. Niet letterlijk. Dansen met het leven. Meebewegen. Voelen. Open blijven.

En ik sta daar. Wetend van de nacht. Wetend van verlies. Wetend van afscheid. En toch dansend.

Wat ik bij Phoenix leerde, was niet hoe je afscheid neemt. Ik leerde iets anders. Ik leerde dat sommige verliezen geen einde hebben. Dat niet elke rouw een graf heeft.

Mijn broer leeft. Mijn vader leeft. En toch heb ik afscheid moeten nemen van wie zij waren. Dat noemen we levend verlies. Verlies zonder einde. Zonder ritueel. Zonder duidelijke grens.

Daarom is het zo moeilijk. Er komt geen moment waarop iemand zegt: nu is het voorbij. Je blijft bewegen tussen hoop en realiteit. Tussen liefde en verdriet.

Tekening van een skelet dat een geknielde vrouw omarmt, met de woorden I know

Levend verlies vraagt niet om een oplossing. Het vraagt om een groter hart. Een hart waarin iemand mag veranderen. Mag verdwijnen zonder helemaal weg te zijn. Waarin liefde niet stopt wanneer de vorm verandert.

Volwassen rouw is niet het verdwijnen van verdriet. Het is het groter worden van je vermogen om verdriet en liefde tegelijk te dragen. Blijven leven. Blijven liefhebben. Blijven dansen.

Dankjewel Phoenix. Voor de bedding. Voor de mensen die bleven. Voor de ruimte waarin verdriet niet gerepareerd hoefde te worden. En voor een antwoord dat niet in woorden kwam. Maar in beweging.

Over mij
Joanne van Heumen

Joanne van Heumen is schrijver en systemisch begeleider bij verandering en verlies. Zij werkt met het verhaal van Inanna en is opgeleid bij Phoenix Opleidingen.

Over Joanne →
Lees ook
1.1 · De Kroon. Wat je hoofd draagt. Uit het kaartendeck De Afdaling van Inanna.
Wat is de afdaling van Inanna?De afdaling van Inanna is een van de oudste verhalen die we kennen. Het komt uit Sumer, in het zuiden van het huidige Irak, en is bewaard op kleitabletten. Inanna, koningin van hemel en aarde, daalt af naar de onderwereld van haar zuster Ereshkigal. Bij elk van de zeven poorten legt zij iets neer. Ze komt terug, maar anders.Lees verder →
R.2 · De Afdaling. Zeven poorten naar beneden. Uit het kaartendeck De Afdaling van Inanna.
Wat zijn de zeven poorten van Inanna?De zeven poorten zijn de drempels die Inanna passeert op weg naar de onderwereld. Het is een Sumerische mythe, bewaard op kleitabletten van bijna vierduizend jaar oud. Bij elke poort vraagt de wachter haar iets af te leggen: haar kroon, haar oorringen, haar ketting, haar borstplaat, haar armband, haar meetstok, haar gewaad. Bij de laatste poort staat zij naakt.Lees verder →
1.2 · De Kroon, Het Zelfbeeld. Wie denk je te zijn? Uit het kaartendeck De Afdaling van Inanna.
Voor de spiegelMorgen sta ik voor de spiegel. Ik kijk haar aan — de vrouw die terugkijkt. Wie ben jij? Ben je blij met het beeld dat je ziet? Kun je haar werkelijk ontmoeten? Of ontmoet je haar met vluchtige ogen?Lees verder →
Waarom is hulp aannemen zo moeilijk?Hulp aannemen is moeilijk als je hebt geleerd te geven, te dragen en sterk te zijn. Aannemen voelt dan als schuld, als afhankelijk worden, als een stukje van jezelf kwijtraken. Maar aannemen is geen nederlaag. Het is zeggen: ik wil blijven. En wie hulp aanneemt, geeft de ander iets terug: de kans om voor je te zorgen.Lees verder →
Een lege kring van stoelen in een stille ruimte met hoge ramen
Hoe help je iemand die rouwt?Je helpt iemand die rouwt niet door het op te lossen of sneller te laten gaan. Rouw wil ruimte. Een plek waar iemand zegt: blijf maar even hier. Zodat verdriet, liefde en verlies zichtbaar mogen worden. Soms is stil aanwezig zijn het enige wat nodig is.Lees verder →
Joanne van Heumen, moe en zacht, onder een deken op de bank
Hoe vier je kerst als je ziek bent?Als je ziek bent, mag kerst klein zijn. Een kleine tafel, geen overvloed, geen moeten. Een dekentje, omdat het nu niet anders kan. Je merkt dat je in het echte leven niet zoveel nodig hebt: aanwezigheid, warmte en de ruimte om te zijn zoals je bent. Dat is genoeg.Lees verder →
Joanne van Heumen in een spijkerblouse, peinzend tussen de bomen
Waarom helpt een ritueel bij rouw?Een ritueel helpt bij rouw omdat het een plek geeft. Rouw laat zich niet begrijpen of oplossen. Ze vraagt om bedding: een veilige ruimte waarin verdriet, boosheid, ontkenning en hoop er mogen zijn. In die omhulling durft wat lang verstopt zat zich te laten zien. Niet om het op te lossen, maar om het te laten bestaan.Lees verder →
Hoe werkt onverwerkte rouw door in een familie?Onverwerkte rouw werkt generaties door. Als een stilte die te zwaar is, als woorden die niet gesproken mogen worden, als levens die klein blijven uit trouw aan wat ooit stopte. Systemisch werk kijkt daarnaar: het ziet wat gestorven is, buigt voor wat niet te repareren is, en keert dan terug naar het leven van nu.Lees verder →Hoe lang duurt rouw?Rouw heeft geen klok. Er is geen aantal maanden waarna het voorbij hoort te zijn, ook al vindt je omgeving dat vaak wel. Rouw beweegt in adem en stilte, soms in een schreeuw. Wat helpt, is geen haast. Wat helpt, zijn de mensen die blijven wanneer het verdriet niet meer te troosten is, alleen te dragen.Lees verder →Wat doe je als iemand het contact verbreekt?Als iemand de deur dichthoudt, blijft er vaak iets in je aankloppen. Je stuurt brieven, je belt aan, je loopt weg en komt terug. Wat helpt, is niet harder kloppen. Wat helpt, is dat de volwassen vrouw in jou naast het kleine meisje gaat zitten dat blijft verlangen, een hand op haar rug legt en zegt: ga je mee?Lees verder →Wat gebeurt er in een zweethut?In een zweethut zit je in het donker, in vuur en hitte, met ritme, trommels en zang. Daarna volgt een onderdompeling in ijskoud water. Het is een reis naar binnen. Wat vastzit, mag opborrelen: verdriet, angst, liefde. Voor mij werd het een plek waar dood en leven dichtbij elkaar kwamen, en waar ruimte ontstond in mijn lijf.Lees verder →Waarom praten we in families niet over de dood?In veel families wordt na een vroege dood niet meer over de dood gesproken. Verdriet, pijn en angst worden niet genoemd. Zo blijft een verlies generaties lang voelbaar, zonder dat iemand het benoemt. Soms begint het weer te bewegen met iets kleins: een graf bezoeken, onkruid wieden, samen schoonmaken. Met liefde.Lees verder →
Meer van mijn blog →